Dostawca, wytwórca, importer, dystrybutor czy producent? Role przedsiębiorców w PPWR
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (PPWR) wprowadza nowe wymagania dotyczące opakowań na rynku Unii Europejskiej. Jednym z kluczowych zagadnień dla przedsiębiorców jest prawidłowe określenie swojej roli w łańcuchu dostaw.
PPWR posługuje się m.in. pojęciami dostawcy, wytwórcy, importera, dystrybutora oraz producenta. Choć w języku potocznym część tych określeń może wydawać się podobna, na gruncie PPWR oznaczają one różne role i wiążą się z odmiennymi obowiązkami.
Co więcej, jedno przedsiębiorstwo może jednocześnie pełnić kilka ról. Przykładowo polska firma sprowadzająca z Chin produkty w opakowaniach może być importerem w rozumieniu przepisów dotyczących zgodności opakowania, a jednocześnie producentem w rozumieniu przepisów dotyczących rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP/EPR).
Dlatego pierwszym krokiem do prawidłowego przygotowania przedsiębiorstwa do PPWR powinno być ustalenie jego miejsca w łańcuchu dostaw.
1. Dostawca – źródło danych o opakowaniu i materiałach
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 16 PPWR dostawcą jest każda osoba fizyczna lub prawna, która dostarcza wytwórcy opakowanie lub materiał opakowaniowy.
Dostawcą może być zatem np.:
Rola dostawcy jest niezwykle istotna z punktu widzenia przepływu informacji w łańcuchu dostaw.
Jakie obowiązki ma dostawca?
Dostawca powinien przekazać wytwórcy informacje i dokumentację niezbędną do wykazania zgodności opakowania lub materiałów opakowaniowych z wymaganiami PPWR.
W zależności od rodzaju opakowania mogą to być m.in. informacje dotyczące:
Dostawca nie przejmuje jednak automatycznie odpowiedzialności wytwórcy za zgodność całego gotowego opakowania.
Jego podstawowym zadaniem jest zapewnienie odpowiednich informacji dotyczących dostarczanego przez niego materiału lub opakowania.
Przykład
Producent kartonu kupuje tekturę od papierni. Papiernia jest dostawcą materiału opakowaniowego i przekazuje producentowi kartonu informacje dotyczące parametrów oraz składu tektury.
Jeżeli następnie gotowy karton jest dostarczany przedsiębiorstwu, które napełnia go swoim produktem i wprowadza produkt w opakowaniu na rynek, podmiot produkujący karton może z kolei występować jako dostawca względem tego przedsiębiorstwa.
2. Wytwórca – kluczowa odpowiedzialność za zgodność opakowania
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 13 PPWR wytwórcą jest co do zasady osoba fizyczna lub prawna, która wytwarza opakowanie lub produkt w opakowaniu.
Pojęcie wytwórcy jest jednym z najważniejszych pojęć PPWR.
Nie oznacza to jednak, że wytwórcą zawsze będzie przedsiębiorstwo, które fizycznie produkuje karton, butelkę czy folię.
Jeżeli przedsiębiorca zleca zaprojektowanie lub wytworzenie opakowania albo produktu w opakowaniu pod swoją własną nazwą lub własnym znakiem towarowym, co do zasady to właśnie ten przedsiębiorca jest uznawany za wytwórcę.
Komisja Europejska w wytycznych dotyczących PPWR podkreśliła, że wytwórcą nie musi być podmiot fizycznie produkujący opakowanie. Znaczenie ma m.in. wpływ na projekt lub wytworzenie opakowania oraz kryterium nazwy lub znaku towarowego.
W danym łańcuchu dostaw w rozumieniu PPWR występuje przy tym jeden wytwórca danego opakowania.
Przykład – produkcja pod własną marką
Polska firma zleca chińskiej fabryce produkcję produktu wraz z opakowaniem oznaczonym marką polskiej firmy.
Chińska fabryka fizycznie produkuje produkt i opakowanie.
Nie oznacza to jednak automatycznie, że to ona będzie wytwórcą w rozumieniu PPWR. Jeżeli produkt w opakowaniu został zaprojektowany lub wytworzony na zlecenie polskiej firmy pod jej nazwą lub znakiem towarowym, to polska firma może być wytwórcą w rozumieniu PPWR.
Wytwórca produktu w opakowaniu
W przypadku opakowań sprzedażowych i opakowań zbiorczych Komisja wskazuje, że wytwórcą będzie zazwyczaj podmiot wykonujący końcowe czynności dotyczące opakowania – przykładowo napełnianie lub zamykanie – i napełniający je swoim produktem w celu późniejszego wprowadzenia produktu w opakowaniu na rynek.
Przykładowo przedsiębiorstwo produkujące kosmetyki kupuje od dostawcy puste butelki. Następnie napełnia je własnym kosmetykiem, zamyka, etykietuje i wprowadza produkt na rynek.
W takim przypadku to przedsiębiorstwo produkujące i pakujące kosmetyk będzie co do zasady wytwórcą w rozumieniu PPWR.
Jakie obowiązki ma wytwórca?
To właśnie na wytwórcy spoczywa zasadnicza odpowiedzialność za zgodność opakowania z wymaganiami PPWR.
Wytwórca powinien w szczególności:
W praktyce oznacza to, że wytwórca powinien stworzyć system zbierania informacji o każdym stosowanym opakowaniu.
Nie wystarczy zatem samo uzyskanie od dostawcy krótkiego oświadczenia, że „opakowanie jest zgodne z PPWR”. Wytwórca musi dysponować dokumentacją pozwalającą wykazać zgodność opakowania z mającymi zastosowanie wymaganiami.
Wyjątek dotyczący mikroprzedsiębiorstw
PPWR przewiduje szczególny wyjątek.
Jeżeli przedsiębiorstwo zlecające zaprojektowanie lub wytworzenie opakowania lub produktu w opakowaniu pod własną nazwą lub znakiem towarowym jest mikroprzedsiębiorstwem, a dostawca opakowania znajduje się w tym samym państwie członkowskim, w określonych w PPWR okolicznościach za wytwórcę uznawany jest dostawca opakowania.
Dlatego kwalifikację konkretnego podmiotu należy każdorazowo przeprowadzać z uwzględnieniem całego modelu dostaw.
3. Importer – opakowanie przyjeżdża spoza Unii Europejskiej
Importerem zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 17 PPWR jest osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę w Unii, która wprowadza do obrotu opakowanie z państwa trzeciego.
Kluczowe są zatem dwa elementy:
Typowym przykładem będzie polska firma kupująca zapakowane produkty od producenta w Chinach i sprowadzająca je do Unii Europejskiej.
Importer nie może ograniczyć się do samego importu
Importer powinien przed wprowadzeniem opakowania do obrotu zweryfikować, czy wytwórca spełnił wymagania wynikające z PPWR.
W praktyce oznacza to konieczność sprawdzenia m.in., czy:
Importer powinien również zapewnić możliwość udostępnienia odpowiednich dokumentów organom nadzoru.
Dlatego przedsiębiorcy importujący towary z Chin, USA, Wielkiej Brytanii, Turcji czy innych państw trzecich powinni odpowiednio wcześnie dostosować umowy i procedury współpracy z dostawcami.
Brak odpowiedniej dokumentacji po stronie producenta spoza UE może bowiem bezpośrednio wpłynąć na możliwość legalnego wprowadzenia produktu w opakowaniu na rynek Unii.
Czy importer może być jednocześnie wytwórcą? Tak.
Przykładowo polska firma zleca chińskiemu przedsiębiorstwu wykonanie produktu w opakowaniu pod własną marką, a następnie sama importuje ten produkt do Unii.
W zależności od konkretnego modelu biznesowego polska firma może wówczas występować jednocześnie jako wytwórca i importer.
4. Dystrybutor – dalsze udostępnianie opakowania na rynku
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 18 PPWR dystrybutorem jest osoba fizyczna lub prawna w łańcuchu dostaw, inna niż wytwórca lub importer, która udostępnia opakowanie na rynku.
Typowym dystrybutorem może być więc:
Przykład
Polska firma importuje z Chin czajniki elektryczne w opakowaniach, a następnie sprzedaje je hurtowni.
Importer pozostaje importerem.
Hurtownia, która dalej udostępnia te produkty na rynku, może występować jako dystrybutor.
Jakie obowiązki ma dystrybutor?
Dystrybutor nie odpowiada za sporządzenie dokumentacji technicznej w takim zakresie jak wytwórca, ale nie oznacza to braku odpowiedzialności.
Przed udostępnieniem opakowania na rynku powinien działać z należytą starannością w odniesieniu do wymagań PPWR.
Powinien w szczególności zwracać uwagę na to, czy:
Jeżeli dystrybutor ma powody, aby sądzić, że opakowanie nie jest zgodne z PPWR, nie powinien udostępniać go na rynku do czasu zapewnienia zgodności.
Rola dystrybutora ma więc przede wszystkim charakter weryfikacyjny i kontrolny.
5. Producent w systemie ROP/EPR – zupełnie inna rola
Szczególną uwagę należy zwrócić na pojęcie producenta.
W PPWR „producent” i „wytwórca” nie są synonimami.
To rozróżnienie ma ogromne znaczenie praktyczne.
Wytwórca jest przede wszystkim związany z zapewnieniem zgodności opakowania jako produktu.
Producent natomiast jest pojęciem związanym z rozszerzoną odpowiedzialnością producenta – ROP/EPR.
Producentem może być – w zależności od modelu wprowadzania opakowania na dany rynek – wytwórca, importer albo dystrybutor.
Kiedy przedsiębiorca staje się producentem?
W dużym uproszczeniu producentem jest podmiot, który jako pierwszy udostępnia określone opakowania lub produkty w opakowaniach na terytorium danego państwa członkowskiego zgodnie z przypadkami określonymi w art. 3 ust. 1 pkt 15 PPWR.
Definicja obejmuje również określone przypadki sprzedaży bezpośredniej do użytkowników końcowych znajdujących się w innym państwie członkowskim.
Dlatego status producenta należy analizować oddzielnie dla poszczególnych państw członkowskich.
Przykład
Polska firma importuje z Chin produkty w opakowaniach, a następnie jako pierwsza udostępnia je na rynku polskim.
Może wówczas być:
importerem – z punktu widzenia wprowadzenia opakowania pochodzącego z państwa trzeciego, oraz jednocześnie producentem – z punktu widzenia ROP/EPR.
Jeżeli ta sama firma rozpocznie bezpośrednią sprzedaż produktów konsumentom w innym państwie członkowskim, konieczne może być przeanalizowanie obowiązków ROP również w tym państwie.
Jakie obowiązki ma producent?
Producent jest związany przede wszystkim z finansowaniem i organizacją odpowiedzialności za odpady powstające z opakowań, które wprowadza na dany rynek.
W praktyce obowiązki mogą obejmować m.in.:
Szczegółowy sposób realizacji obowiązków ROP może różnić się pomiędzy państwami członkowskimi.
Dlatego firma prowadząca sprzedaż w kilku państwach UE nie powinna zakładać, że wykonanie obowiązków ROP w Polsce automatycznie oznacza ich wykonanie w całej Unii.
Jedna firma może pełnić kilka ról jednocześnie
Jest to jedna z najważniejszych zasad, które przedsiębiorcy powinni uwzględnić podczas przygotowywania się do PPWR.
Jak prawidłowo określić swoją rolę?
Przy analizie obowiązków przedsiębiorstwa warto odpowiedzieć kolejno na kilka pytań:
1. Kto decyduje o produkcie i opakowaniu?
Czy opakowanie lub produkt w opakowaniu jest wytwarzany pod nazwą albo marką przedsiębiorstwa?
2. Kto faktycznie pakuje lub napełnia produkt?
Ma to szczególne znaczenie w przypadku opakowań sprzedażowych i zbiorczych.
3. Skąd pochodzi opakowanie lub zapakowany produkt?
Jeżeli pochodzi z państwa trzeciego i jest wprowadzany do obrotu przez przedsiębiorstwo z UE, może pojawić się rola importera.
4. Czy przedsiębiorstwo jedynie odsprzedaje produkt otrzymany wcześniej od innego podmiotu?
Może wówczas występować jako dystrybutor.
5. Kto jako pierwszy udostępnia produkt w opakowaniu na terytorium konkretnego państwa członkowskiego?
Odpowiedź ma kluczowe znaczenie dla określenia obowiązków producenta w ramach ROP/EPR.
6. Do jakich państw prowadzona jest sprzedaż?
Przy sprzedaży transgranicznej konieczne jest przeanalizowanie obowiązków ROP w poszczególnych państwach.
Dlaczego prawidłowe określenie roli jest tak ważne?
Błędne określenie roli przedsiębiorstwa może prowadzić do sytuacji, w której firma oczekuje wykonania określonych obowiązków od swojego kontrahenta, podczas gdy zgodnie z PPWR odpowiedzialność spoczywa właśnie na niej.
Szczególne znaczenie ma to w przypadku dokumentacji technicznej i deklaracji zgodności UE.
Dostawca może dostarczać dane i dokumenty dotyczące materiałów.
Importer powinien zweryfikować wykonanie określonych obowiązków przed wprowadzeniem opakowania do obrotu.
Dystrybutor powinien działać z należytą starannością przed dalszym udostępnieniem opakowania.
Natomiast zasadnicza odpowiedzialność za zgodność opakowania z wymaganiami dotyczącymi zrównoważoności i etykietowania spoczywa na wytwórcy.
Osobnym obszarem pozostaje odpowiedzialność producenta w ramach ROP/EPR, dotycząca przede wszystkim rejestracji, raportowania i finansowania gospodarowania odpadami opakowaniowymi.
PPWR – od czego powinien zacząć przedsiębiorca?
Przygotowanie przedsiębiorstwa do nowych wymagań nie powinno zaczynać się od samego zbierania deklaracji od dostawców.
Najpierw należy zmapować łańcuch dostaw i określić role przedsiębiorstwa dla poszczególnych produktów i opakowań.
Dopiero na tej podstawie można ustalić: